Hoe serieus wordt de gefinancierde rechtsbijstand nog genomen door de politiek en de commissie Wolfsen?

Herijking van het stelsel van gefinancierde rechtsbijstand verlening is nodig, zodat de juiste rechtsbijstandsverlener het juiste werk kan doen. Dat verbetert de toegang en dat leidt tot doelmatiger besteding van gemeenschapsgeld, zo beweert de Commissie onder leiding van de heer mr. Aleid Wolfsen.

gefinancierde rechtsbijstand

Hierin ligt het oordeel besloten dat nu niet de juiste hulpverlener het juiste werk kan doen. Is de allereerste vraag, als dit zo is, dan niet hoe is dat ontstaan? Wat wordt hiermede werkelijk bedoelt? Dat de advocaat eerste lijn doet en de eerste lijn tweede lijn of dat de vrijwilliger advocatenwerk doet en andersom? Mag ik de commissie verwijzen naar het schrijven van mijn hand wat ik de politiek heb voorgelegd op 11 november 2008 toen onze bevoorschotting met een kwart werd teruggedrongen. Toen was de reden van de bezuinigingen dat de burger te snel naar de rechter zou stappen met de sociale advocatuur en dat daarom alles maar overgeheveld moest worden naar de rechtsbijstandsverzekeraars. Ook toen heb ik gewezen op het feit dat er naar de oorzaken gekeken moet worden heb ik heb ik gewaarschuwd voor de voorgestelde afbraak. Toen hadden we nog een stelsel wat werkte en waarin de juiste rechtshulpverlener het juiste werk deed. Er was sprake van een keurige piramide die volledig op elkaar was afgestemd. We hadden immers een aantal vrijwilligersorganisaties onderaan de piramide, zoals de wijk teams, de WAO-platforms, de belastingrechtswinkel, vrouwenrechtswinkels, de rechtswinkels en de vrijwillgers bij de Maic’s. Als deze hulpverleners er niet uitkwamen waren er korte lijnen met de sociaal raadslieden en burgerraadslieden, die de eerste lijn deden en in ieder wijkcentrum zaten. Daarnaast waren de bureaus voor rechtshulp die actief waren. Als het daarna advocatenwerk werd dan werd dit vandaaruit doorgezet naar de juiste advocaat met de juiste specialisatie binnen advocatuur. De raadslieden en burgerraadslieden moesten echter zonodig wegbezuinigd worden, daarvoor al de bureaus voor rechtshulp en daardoor kwam de piramide steeds meer onder druk te staan alsmede vinden rechtzoekenden niet meer (moeilijker) de weg naar de juiste advocaat met de juiste specialisatie. De problemen hopen zich op zoals voorspeld, de wet- en regelgeving werd in tegenstelling tot was beloofd vanuit de politiek alsmaar ingewikkelder en op de sociale advocatuur wordt steeds meer bezuinigd. Zelfredzaamheid is prima, maar moet niet illusoir worden. Zelfredzaamheid is subjectief en dus voor iedereen anders. Zo kan van een academisch geschoold persoon meer zelfredzaamheid verwacht worden dan van iemand met een verstandelijke beperking. Toch worden ze binnen het huidige systeem over één kam geschoren en dienen ze op dezelfde wijze en tot dezelfde hoogte zelfredzaam te zijn. Dat dit alleen op papier werkt moge duidelijk zijn. Hoever wordt dergelijke zelfredzaamheid binnen onze samenleving doorgevoerd? Dien ik straks ook kleine chirurgische ingrepen zelf te kunnen verrichten? “Niet omdat ik het kan, maar omdat ik het zou moeten kunnen”
Ik begon 22 jaar geleden met een WAO-specialisme waarin ik per zaak Fl. 2.000,00 ontving en nu 24 jaar later ben ik op basis van de veranderde regels en het gehanteerde systeem geen specialist meer maar (en?) ontvang ik €800,- per Wia-zaak, zodat ik nog 1 dag werkzaamheden mag verrichten in die procedure (besprekingen met cliënt, dossier onderzoek, medisch onderzoek laten verrichten, contacten met artsen en het schrijven van het beroepschrift. En dan mag er niets anders gaan in de procedure waardoor er vertraging wordt opgelopen of extra werkzaamheden dienen te worden verricht). Een dag werkzaamheden is een illusie, bij een complexe regeling met bijbehorende onduidelijke regelgeving die alsmaar onoverzichtelijker is geworden. Hiermee wordt een systeem van schijn rechtszekerheid gecreëerd. Wat de overheid stelt is “u heeft geprocedeerd en verloren, maar u heeft toegang tot de rechter gehad en daarmee is voldaan aan de verplichting tot toegang tot een onafhankelijke rechter zoals deze wordt gegarandeerd in diverse verdragen die Nederland heeft ondertekend”. Dat toegang tot een rechter met en zonder de juiste juridische bijstand een wereld van verschil maakt zou geen uitleg meer behoeven. De gedachtegang dat burgers een eerlijke beoordeling krijgen, zelf kunnen procederen (bestuursrecht en kantonrechter) en er in alle gevallen recht wordt gesproken is zeer ver van de werkelijkheid verwijderd. Veel bestuursrechters voldoen niet meer aan hun onderzoek verplichtingen en kunnen als verlengstuk van de bestuursorganen worden beschouwd. Ze beoordelen alleen wat door partijen wordt aangevoerd en dat is best lastig als je als burger niet precies weet wat je rechten zijn, wat het bestuursorgaan wel en niet mag doen en hoe je dient te procederen tegen een bestuursorgaan en dit bestuursorgaan niet meer magistraal handelt.

Het indicatiesysteem is zo onoverzichtelijk geworden dat niemand meer precies overzicht heeft en de scheiding jeugdwet, WMO en WLZ vertonen dusdanige grijze vlakken dat burgers dankzij de open normen volledig verzanden en zonder hulp in de systemen ten onder gaan. Bij jongeren loopt hier dwars doorheen de afgeschafte Wajong waar niemand meer inkomt en de Participatiewet die jongeren met een handicap vrolijk thuis laat zitten en geen ondersteuning biedt, als dan ook nog onduidelijk is of zij voor begeleiding en zorg onder de jeugdwet, WMO of WLZ vallen, tel dan maar uit je winst. Het zorgkantoor houdt de betaling van je budgetten wel tegen zolang er geen duidelijkheid is maar: dankzij het toverwoord de zelfredzaamheid van de burger, kan de burger zijn eigen problemen oplossen en kan het stelsel een stuk goedkoper, wel 20%. Slaap zacht meneer Wolfsen.
Wat u voorstelt zijn maatregelen op de gevolgen, maar geen oplossingen voor het probleem. De piramide is inmiddels omgekeerd. Je moet eerst met je zelfwerkzaamheid (zelfredzaamheid) in de problemen raken, als je mazzel hebt tref je een iets bijdehantere vrijwilliger, maar die overziet niet alles, zodat je probleem welwillend vanzelf nog groter wordt, de wijkondersteuningsteams moeten de problemen eerst gezamenlijk oplossen middels onderlinge samenwerking die er nog niet echt is en als die het niet meer kunnen overzien dan mag de advocaat nog eens naar de puinhoop kijken, maar ja dan is de termijn al verstreken of zijn er alle belangrijke argumenten al vergeten. Ach, dan is toch gewoon de WSNP het laatste vangnet meneer Wolfsen? Hoeveel kapitaal hebben we dan al weggegooid? De WSNP is zeker het volgende grote project waar aan gewerkt (afgeschaft) gaat worden? Of toch niet want het zijn veelal private partijen die de kosten en lasten dragen van burgers in de WSNP in de vorm van niet betaalde rekeningen. U begrijpt dat dit op termijn zal leiden tot minder belasting inkomsten omdat bedrijven veel meer zullen moeten gaan afschrijven. Misschien dat Financiën u daarin kan bijstaan en fiscaalrechtelijk kan bepalen dat WSNP afwaarderingen fiscaal niet meer afgeschreven mogen worden ;). Dan heeft u het probleem van de niet-zelfredzame burger volledig buiten de staatskas om gefinancierd.
Het is dus de vrijwilliger in de wijk of de mbo-er bij de raad voor rechtsbijstand of als je geluk hebt de hbo-er, want bij mijn weten hebben ze alle juristen wegbezuinigd, die bepaalt voor de advocaat of de procedure zinnig is. Of te wel te vergelijken met iemand die de koffie in het ziekenhuis rondbrengt, die moet bepalen of de chirurg mag opereren en welke operatie er uitgevoerd mag worden, hoe de vervolgbehandeling er uit mag zien en welke medicatie er voor geschreven mag worden en hoeveel de chirurg hiervoor uitbetaald mag worden. En als we kunnen zorgen dat de vervolgbehandeling en de medicatie niet meer vergoed behoeven te worden, omdat alles toch voortvloeit uit dezelfde ziekte dan besparen we 20% en de volgende complexe operatie die kan de patiënt dan zelf uitvoeren want dan weet hij hoe het moet. Kleine operaties dient de patiënt uiteraard zelf uit te voeren, in het kader van de zelfredzaamheid. En daarmee wil ik niets ten nadele zeggen over de koffiejuffrouw. Het gaat om de vergelijking, iedereen is het er dan over eens dat dat natuurlijk niet kan. Rechtsbelang, rechtsbereik en samenhang van zaken en zelfredzaamheid zijn volstrekt open normen en zijn de nieuwe tover woorden waarop van overheidswege, dus door de Raad voor rechtsbijstand alle toevoegingen geweigerd kunnen worden en zelfs nog verdere bezuinigingen doorgevoerd worden buiten de voorstellen van Wolfsen om. De instructies liggen al klaar op het ministerie, let op mijn woorden. De toegang tot het recht gaan volledig ten onder in de uitvoering.
De raadslieden zijn ontstaan met het idee de burger zelfredzaam te maken, het is ze ondanks alle goede inzet nooit gelukt en die zijn daar al vanaf het begin van hun bestaan mee bezig. Er zullen altijd burgers zijn die helemaal niet zelfredzaam zijn en dat ook nooit zullen worden. Dit komt omdat zelfredzaamheid subject gebonden is. Voor iedereen is dit anders. Het vastleggen wie aan welke zelfredzaamheid moet kunnen voldoen is een uitvloeisel van de hokjes mentaliteit van de laatste 20 jaar en juridisch niet goed mogelijk voor mensen die te maken krijgen met problemen waar ze een advocaat bij nodig hebben. En zelfs bij de meest zelfredzame burger blijven er problemen bestaan die, hoe goed de wil en de mogelijkheden van die specifieke burger ook zijn, toch nooit door hen zelf opgelost kunnen worden, omdat je daar nu eenmaal een meer deskundige voor nodig hebt.

Als het aan Wolfsen ligt mag een sociaal-advocaat die gekozen heeft voor de sociale rechtshulp niet meer dan 112 zaken (900 punten à 8 punten per procedure) doen. Echter de aanwas is al lekker groot binnen de sociale advocatuur. Van 112 procedures kan je geen praktijk houden. Aldus de sociale advocatuur die nog volledig gefinancierde rechtsbijstand doet zal dus verdwijnen. Het betekent voor mijn praktijk dat ik het laatste kwartaal geen klanten meer mag aannemen en dus termijnen moeten laten verlopen, ik ben geloof ik nog de enige die medisch bestuursrecht doet in onze regio en mijn collega 1 van 3 advocaten die op basis van een toevoeging inhoudelijk tegen de belastingdienst (kan) procederen en het laatste kwartaal dan niet kan declareren, maar mijn kosten van mijn secretaresse lopen door. De gemiddelde sociale praktijk, die heeft 150 tot 175 toevoegingen nodig, dat is minder als nu het maximum van 250 en dan ga ik uit van procedures uiteraard. Heb je meer adviezen dan komt dat in de hoeveelheid toevoegingen tot uitdrukking en de hoeveelheid punten. Terug naar 112 procedures per jaar betekent dus voor mijn praktijk gemiddeld €50,000 omzet minder per jaar. Dat is de doodsteek voor de praktijken die nu volledig gefinancierde rechtsbijstand doen en dus ook voor mij na 24 jaar. Vanuit het ministerie wordt doodleuk gezegd dan ga je toch meer betalende zaken erbij doen of je legt de rekening maar bij de burger neer (ook die gezien hun inkomen gewoon voor toevoeging in aanmerking komen dus!). Die is leuk, de commerciële advocatuur ziet mij al vissen in hun commerciële vijvertje, maar wat erger is, ik ben niet voor niets 24 jaar sociaal advocaat, die op basis van toevoegingen procedeert. De overheid heeft de plicht er voor zorg te dragen dat als zij gefinancierde rechtshulp aanbiedt aan de burger dat degene die de hulp aanbiedt daar ook een praktijk van draaiende kan houden, anders haal je de bodem onder je gefinancierde rechtshulp uit. Bijvoorbeeld, u mag als specialist zoveel patiënten helpen per jaar, maar het laatste kwartaal gaat u maar bij de patiënten al uw operaties in rekening brengen en betaalt de zorgverzekeraar niet meer. Een toevoeging doe je er niet bij als je even geen betalende zaken hebt of tussendoor om de gaten op te vullen, je kiest bewust voor de sociale advocatuur vanuit een betrokkenheid voor burgers die notabene grotendeels door de overheid zelf in de problemen komen, tenminste ik wel. Je krijgt te maken met een hele andere soort problematiek als in de commerciële advocatuur. Frappant is dat de overheid gezien het rapport van Wolfsen zelf al standaard uitgaat dat een gemiddelde advocaat in het toevoegingssysteem wordt geacht 25% toevoegingen te hebben en 75% betalend en dan zeuren over kwaliteistbewaking!
We hebben nu dus een omgekeerde piramide dankzij eerdere bezuinigingen en Wolfsen roept, nu de overheid daar eindelijk achter is, dat de juiste rechtshulpverlener het juiste werk moet doen. Wat een ongelooflijke kortzichtigheid. Vreemd om te moeten zien dat mijn waarschuwingen van destijds, waar de politieke niet naar heeft willen luisteren, nu kennelijk in de visie van Wolfsen aan de orde zijn, waarmee in mijn visie wordt erkend dat de maatregelen van destijds dus inderdaad waardeloos waren en alleen tot afbraak hebben geleid en die afbraak gaat alleen maar verder, omdat er niet naar de achtergrond van de problemen wordt gekeken. Ook nu niet door Wolfsen. Maar dat geeft Wolfsen natuurlijk niet toe. Dat hele kwaliteitsstelsel hadden we al in 2006/2007 opgebouwd binnen de sociale advocatuur en de kwaliteit werd extern getoetst door door een deskundige die daar speciaal voor was opgeleid en verslag aan het ministerie deed voldeed je niet dan mocht je geen toevoegingen meer doen. Vervolgens werd dat de nek omgedraaid door dezelfde overheid en toen kwam het toezicht van de Deken. Ik zie het nu weer terug in het rapport.

Wie was Aleid Wolfsen ook al weer?  Ik heb dat nog even op Wikipedia nageslagen. Is hij nou werkelijk de man die de burger de toegang tot het recht garandeert en de betaalbaarheid van het stelsel?  Was dat niet die man die in 2009 in opspraak kwam toen hij een artikel uit een huis-aan-huisblad tegen wilde houden en er vervolgens 132.000 exemplaren van het huis-aan-huisblad Ons Utrecht moesten worden vernietigd, omdat emeritus hoogleraar bestuursrecht Twan Tak stelde dat hij ten onrechte, op grond van een pensionkostenregeling, de gemeente liet opdraaien voor de huur van een tijdelijke woning in afwachting van een definitieve? Had bestuursrechtdeskundige Mr. E.F. Vink uit Utrecht daarvan geen aangifte van oplichting gedaan , omdat hij op deze wijze ten onrechte 17.000 euro aan pensionkostenvergoeding had ontvangen? Oké , de aangifte werd in augustus 2009 door het Openbaar Ministerie afgewezen, omdat er  volgens het OM niet genoeg informatie om aan te nemen dat er sprake is van oplichting, maar die €17.000 zijn die netjes  terugbetaald? Kwam Wolfsen op 26 juni 2009 niet opnieuw in opspraak na de ontdekking door het Algemeen Dagblad van buitensporige declaraties door het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Utrecht? Het aandeel van burgemeester Wolfsen daarin was aanmerkelijk. Vervolgens werd er een motie van wantrouwen tegen Wolfsen ingediend. De indieners vonden dat Wolfsen te ver was gegaan in zijn contacten met de media en zijn rol in het niet verschijnen van een kritisch artikel over hem in het AD/UN. Hij zou druk hebben uitgeoefend op de hoofdredacteur. De motie werd weliswaar niet aangenomen, maar toch. Als de politiek zich laat adviseren over de garantie van de toegang tot het recht en betaalbaarheid van stelsels zijn er  toch wel andere figuren aan te wijzen lijkt mij.
Hiernaast kwam in de zomermaanden van 2009 aan het licht dat de burgemeester de (privé)kosten van twee toegangskaartjes voor het bijwonen van een musicalvoorstelling op Broadway in New York bij de Gemeente Utrecht had gedeclareerd. In juni 2010 kwam Wolfsen opnieuw in opspraak omdat hij business class naar de wereldtentoonstelling in Shanghai was gevlogen, waar de rest van de Utrechtse delegatie economy class vloog. Met name de SP stoorde zich terecht aan dit gedrag. Hoe staat dat in verhouding met advisering over gefinancierde rechtsbijstand, die uitgaat van de High Trust? En is dat de man die ons moet adviseren over kostenbeheersing van het stelsel?
Was dat ook niet de man die op 4 december 2009 opnieuw deining veroorzaakte? In de aula van het Academiegebouw aan het Utrechtse Domplein weigerde hij, eigenmachtig, op het laatste moment en ten overstaan van de minister van Justitie Hirsch Ballin en enkele tientallen Marokkaanse Utrechters, een ‘Charter’ te ondertekenen over integratie van Marokkanen in de Utrechtse samenleving. Toegang tot het recht op participatie en integratie voor iedereen, jaja.

En weet u deze nog: Na herhaaldelijke vormen van geweldpleging tegen homo’s wordt het beleid van Wolfsen in 2011 ernstig bekritiseerd. De Jonge Socialisten JS vinden zijn optredens na incidenten te soft en vaak te laat. De Utrechtse burgemeester Aleid Wolfsen verklaarde eerder dat de politie alles op alles heeft gezet om een van de slepende zaken op te lossen. Maar volgens de advocaat van een koppel blijkt echter uit het politiedossier dat er nauwelijks onderzoek is gedaan naar de zes aangiftes van een bedreigd homostel in 2009 en 2010. In september 2011 overleefde Wolfsen een motie van wantrouwen rond het weggepeste homostel in Leidsche Rijn. Wolfsen erkende dat er verslagen van de overleggen tussen hem, de politie en het Openbaar Ministerie zijn vernietigd zonder de daarvoor noodzakelijke toestemming van de gemeentearchivaris. Mooie woorden in het voorwoord van Wolfsen: de toegang tot informatie, overleg, onderhandeling en tot de rechter, ja, ja ,daar heeft hij zich altijd voor ingezet dat is wel duidelijk…. Is dat de man die ons moet adviseren over de toegang tot het recht en de versterking van de regie van het stelsel?

En deze: In augustus 2011 kwam Aleid Wolfsen wederom negatief in het nieuws betreffende een vermeend media incident. Wethouder Jeroen Kreijkamp (D66) van de gemeente Utrecht zou de beschuldiging van RTV Utrecht onderzoeken, dat de gemeentelijke afdeling voorlichting een journalist heeft tegengewerkt. Gesprekspartners van verslaggever Marc van Rossum du Chattel, van RTV Utrecht, zeiden interviews af, nadat ze vanuit de gemeente een waarschuwende e-mail ontvingen. In Van Rossums item van vrijdag 19 augustus werd het functioneren van burgemeester Wolfsen aan de orde gesteld en concludeerde Van Rossum dat Wolfsen weinig kans maakt op een tweede termijn. RTV Utrecht berichtte in dat verslag ook over de afzeggingen. Wolfsen ontkent dat hij opdracht heeft gegeven een mail te sturen. Is dat de man die de burger de toegang tot het recht kan garanderen?
Nog eentje dan: Wolfsen raakte in mei 2012 opnieuw in opspraak vanwege zijn rol in de kwestie van de Romafamilie Nicolich. De familie woonde enkele jaren in een villa in De Meern vanwege een bruikleenovereenkomst met de gemeente Utrecht. De opvang van het gezin kostte de stad de afgelopen jaren ruim 29.000 euro, maar de familie zou ook regelmatig contanten hebben ontvangen. De vergoedingen aan de familie waren niet bekend bij de gemeenteraad en zijn bovendien niet terug te vinden in de boekhouding van de gemeente. Wolfsen had beloofd volledige openheid van zaken te geven. Wolfsen overleefde op 17 februari 2012 een motie van wantrouwen. Deze was door de VVD, SP en Leefbaar Utrecht ingediend vanwege de rol van het college van burgemeester en wethouders in de kwestie van de huisvesting van de Romafamilie Nicolich. In een spoeddebat erkende het college dat het tekort was geschoten in deze kwestie. De coalitiepartijen GroenLinks, D66, PvdA en CDA dienden hierop een motie van ongenoegen in tegen de gebrekkige informatievoorziening. Maar is dat nu de man die ons kan adviseren over kostenbeheersing van ons gefinancierde stelsel?
Het lijkt dus eerder alsof de politiek de gefinancierde rechtsbijstand helemaal niet belangrijk vindt, want waarom zet je nu juist zo’n iemand als voorzitter in een commissie? En zeg eens eerlijk heeft iemand van deze commissie met iemand uit het veld van de gefinancierde rechtsbijstand gesproken? Bij mij (of mijn collega) zijn ze in ieder geval niet geweest, maar ja ik weet er niets van, ik ben slechts 24 jaar werkzaam in de sociale advocatuur. Zeker te kritisch. Ik hou de komende tijd mijn emailverkeer maar in de gaten en als de hoeveelheid toevoeging op jaarbasis teruggaan naar 112 dan weet ik zeker dat Wolfsen en de politiek mij niet zien zitten als sociaal advocaat.

Even voor de duidelijkheid: ik hou er niet van om op de persoon te spelen, maar ik vind de hele gang van zaken wel een beetje ongeloofwaardig overkomen en ik heb dit artikel dan ook op persoonlijke titel als sociaal advocaat geschreven en niet in opdracht van de NOVA.

Vlaardingen, 19 juni 2016

Mies de Jonge

(met dank aan kantoorgenoot Kevin van der Boor voor zijn kritische opmerkingen)